Admin: Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{Diğer anlamı|Eski Uygur alfabesi}} '''Uygur alfabesi''', çağdaş Türk yazı dillerinden Uygurcanın yazımı için kullanılan alfabedir. Uygurca 10. yüzy..."

2017-03-26T16:12:27Z

Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{Diğer anlamı|Eski Uygur alfabesi}} '''Uygur alfabesi''', çağdaş Türk yazı dillerinden Uygurcanın yazımı için kullanılan alfabedir. Uygurca 10. yüzy..."

Yeni sayfa

{{kaynaksız}}
{{Diğer anlamı|Eski Uygur alfabesi}}
'''Uygur alfabesi''', çağdaş Türk yazı dillerinden [[Uygurca]]nın yazımı için kullanılan alfabedir. Uygurca 10. yüzyıldan beri Arap alfabesi ile yazılmaktadır. 1969-1983 yılları arasında Çin hükumetinin hazırlattığı Uygur Latin alfabesi ile yazılmış fakat sonra Uygurca sesleri gösteren ek işaretler ile Arap alfabesine dönülmüştür. Aşağıdaki kıyaslama Arap, Latin ve Kiril harflerinin bir karşılaştırılmasıdır:

{| class="wikitable"
|+'''Uygur alfabesinin kıyaslanması'''
|-
! style="background:#CFCFCF;" | ''[[Uygur Arap Yazısı|Arap]]''
! style="background:#CFCFCF;" | ''Pinyin''
! style="background:#CFCFCF;" | ''Kiril''
! style="background:#CFCFCF;" | ''[[Uygur Latin Yazısı|Latin]]''
! style="background:#CFCFCF;" | ''[[Türkçe]]''
! style="background:#CFCFCF;" | ''[[Uluslararası Fonetik Alfabesi|UFA]]''
| style="background:white" rowspan="17"|  
! style="background:#CFCFCF;" | ''[[Uygur Arap Yazısı|Arap]]''
! style="background:#CFCFCF;" | ''Pinyin''
! style="background:#CFCFCF;" | ''Kiril''
! style="background:#CFCFCF;" | ''[[Uygur Latin Yazısı|Latin]]''
! style="background:#CFCFCF;" | ''[[Türkçe]]''
! style="background:#CFCFCF;" | ''[[Uluslararası Fonetik Alfabesi|UFA]]''
|-
| '''ئا'''
| '''A a'''
| '''A a'''
| '''A a'''
| '''A a'''
| '''{{IPA|/a/}}'''
| '''ق'''
| '''Ķ ķ'''
| '''Қ қ'''
|'''Q q'''
|'''K k (Q q)'''
| '''{{IPA|/q/}}'''
|-
| '''ئە''' || '''Ə ə''' || '''Ə ə'''|| '''E e''' || '''E e''' || '''{{IPA|/æ/}}''' || '''ك''' || '''K k''' || '''K k'''|| '''K k'''|| '''K k''' || '''{{IPA|/k/}}'''
|-
| '''ب''' || '''B b''' || '''Б б'''|| '''B b''' || '''B b''' || '''{{IPA|/b/}}''' || '''ڭ''' || '''-ng''' || '''Ң ң'''|| '''-ng''' ||'''-ng (Ñ ñ)''' || '''{{IPA|/ŋ/}}'''
|-
| '''پ''' || '''P p''' || '''П п'''|| '''P p''' || '''P p''' || '''{{IPA|/p/}}''' || '''گ''' || '''G g''' || '''Г г'''|| '''G g''' ||'''G g''' || '''{{IPA|/ɡ/}}'''
|-
| '''ت''' || '''T t''' || '''Т т'''|| '''T t''' || '''T t''' || '''{{IPA|/t/}}''' || '''ل''' || '''L l''' || '''Л л'''|| '''L l''' ||'''L l''' || '''{{IPA|/l/}}'''
|-
| '''ج''' || '''J j''' || '''Җ җ'''|| '''J j''' || '''C c''' || '''{{IPA|/ʤ/}}''' || '''م''' || '''M m''' || '''М м'''|| '''M m''' ||'''M m''' || '''{{IPA|/m/}}'''
|-
| '''چ''' || '''Q q''' || '''Ч ч'''|| '''CH ch''' || '''Ç ç''' || '''{{IPA|/ʧ/}}''' || '''ن''' || '''N n''' || '''Н н'''|| '''N n''' ||'''N n''' || '''{{IPA|/n/}}'''
|-
| '''خ''' || '''H h''' || '''X x'''|| '''X x''' ||'''H h (X x)''' || '''{{IPA|/x/}}''' || '''ھ''' || {{Unicode|'''Ⱨ ⱨ '''}} || '''Һ һ'''|| '''H h''' ||'''H h''' || '''{{IPA|/h/}}'''
|-
| '''د''' || '''D d''' || '''Д д'''|| '''D d''' || '''D d''' || '''{{IPA|/d/}}''' || '''ئو''' || '''O o''' || '''О о'''||'''О о'''|| '''O o''' || '''{{IPA|/o/}}'''
|-
| '''ر''' || '''R r''' || '''Р р'''|| '''R r''' || '''R r''' || '''{{IPA|/r/}}''' || '''ئۇ''' || '''U u''' || '''У у'''|| '''U u''' ||'''U u''' || '''{{IPA|/u/}}'''
|-
| '''ز''' || '''Z z''' || '''З з'''|| '''Z z''' || '''Z z''' || '''{{IPA|/z/}}''' || '''ئۆ''' || '''{{Unicode|Ɵ ɵ}}''' || '''Ө ө'''|| '''Ö ö''' || '''Ö ö''' || '''{{IPA|/ø/}}'''
|-
| '''ژ''' || '''Ⱬ ⱬ''' || '''Ж ж'''|| '''ZH zh''' ||'''J j''' || '''{{IPA|/ʒ/}}''' || '''ئۈ''' || '''Ü ü''' || '''Ү ү'''|| '''Ü ü''' ||'''Ü ü''' || '''{{IPA|/y/}}'''
|-
| '''س''' || '''S s''' || '''С с'''|| '''S s''' || '''S s''' || '''{{IPA|/s/}}''' || '''ۋ''' || '''V v (W w)''' || '''В в'''|| '''W w''' || '''V v''' || '''{{IPA|/v/}}'''
|-
| '''ش''' || '''X x''' || '''Ш ш'''|| '''SH sh''' || '''Ş ş''' || '''{{IPA|/ʃ/}}''' || '''ئې''' || '''E e''' || '''E e'''|| '''Ë ë''' ||'''E e (É é)''' || '''{{IPA|/e/}}'''
|-
| '''غ''' || '''{{Unicode|Ƣƣ}}''' || '''Ғ ғ'''|| '''GH gh''' || '''Ğ ğ''' || '''{{IPA|/ʁ/}}''' || '''ئى''' || '''I i''' || '''И и'''|| '''I i''' ||'''İ i/I ı''' || '''{{IPA|/i/}}''' veya '''{{IPA|/ɨ/}}'''
|-
| '''ف''' || '''F f''' || '''Ф ф'''|| '''F f''' ||'''F f''' || '''{{IPA|/f/}}''' || '''ي''' || '''Y y''' || '''Й й'''|| '''Y y''' ||'''Y y''' || '''{{IPA|/j/}}'''
|-
|}

Uygur Kiril alfabesi ek olarak iki harfe sahiptir, ki bunlar iki sesin birleşimidir. Bunlar aşağıda Arabik ve Latin harflerinin eşdeğeriyle gösterilmiştir.
{| class="wikitable"
! style="background:#CFCFCF;" | ''Kiril''
! style="background:#CFCFCF;" | ''Arabik''
! style="background:#CFCFCF;" | ''Latin''
|-
| '''Ю ю'''
| '''يۇ'''
| '''yu'''
|-
| '''Я я'''
| '''يا'''
| '''ya'''
|}

Alfabe öncesi kullanımda olan alfabeler:

* [[K̡ona Yezik̡]] ("Eski yazı" Arap harfleri ile)
* [[Uygur Arap Yazısı]] UEY, (Arap harfleri ile 1980 sonra)
* [[Uygur Pinyin Yazısı]] UPNY, (Pinyin harfleri ile 1960 - 1980 arasında)
* [[Uygur Siril Yazısı]] USY, (Kiril alfabesi ile)
* [[Uygur Latin Yazısı]] ULY, (Latin harfleri ile 2000 sonra)

== Kaynakça ==
{{kaynakça}}

{{yazı sistemi-taslak}}

[[Kategori:Alfabeler]]
[[Kategori:Uygurca]]

Uygur alfabesi - Değişiklik geçmişi

Admin: Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{Diğer anlamı|Eski Uygur alfabesi}} '''Uygur alfabesi''', çağdaş Türk yazı dillerinden Uygurcanın yazımı için kullanılan alfabedir. Uygurca 10. yüzy..."