Admin: Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Qırım Yurtu
قريم يورتى‎ |tam_adı = Kırım Hanlığı |yaygın_adı..."

2017-03-26T11:41:32Z

Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Qırım Yurtu قريم يورتى‎ |tam_adı = Kırım Hanlığı |yaygın_adı..."

Yeni sayfa

{{kaynaksız}}
{{Eski ülke bilgi kutusu
|kendi_dilindeki_adı = Qırım Yurtu قريم يورتى‎
|tam_adı = Kırım Hanlığı
|yaygın_adı =
|statü = [[Osmanlı]]'ya bağlı özerk devlet (1478–1774)
|yönetim_biçimi = [[Mutlak Monarşi]]
|kuruluş_yılı = 1441
|yıkılış_yılı = 1783
|olay1 =
|olay_tarihi1 =
|olay2 =
|olay_tarihi2 =
|olay3 =
|olay_tarihi3 =
|olay4 =
|olay_tarihi4 =
|öncel1 = Altınordu Devleti
|bayrak_öncel1 = Golden Horde flag 1339.svg
|resim_öncel1 =
|öncel2 =
|bayrak_öncel2 =
|öncel3 =
|bayrak_öncel3 =
|öncel4 =
|bayrak_öncel4 =
|öncel5 =
|bayrak_öncel5 =
|ardıl1 = Rusya İmparatorluğu
|bayrak_ardıl1 = Flag of Russia.svg
|resim_ardıl1 =
|ardıl2 =
|bayrak_ardıl2 =
|ardıl3 =
|bayrak_ardıl3 =
|ardıl4 =
|bayrak_ardıl4 =
|ardıl5 =
|bayrak_ardıl5 =

|bayrak = Flag_of_the_Crimean_Tatar_people.svg
|bayrak_altyazısı = Bayrak
|bayrak_bağlantısı =
|bayrak_türü =

|arma = Gerae-tamga.png
|arma_altyazısı =
|arma_bağlantısı =
|sembol_türü = Arma

|harita = 1600.png
|harita_altyazısı = 1600 yılında Kırım Hanlığı,[[Osmanlı Devleti]] ve Komşuları

|başkent = [[Bahçesaray, Kırım|Bahçesaray]]
|sürgündeki_başkent =
|latd = |latm = |latNS = |longd = |longm = |longEW =

|slogan =
|ulusal_marş =
|yaygın_diller = [[Türk lehçeleri|Türkçe]] ([[Kırım Tatarcası]], [[Osmanlıca]])
|din = [[İslam]]
|para_birimi =

|yönetici1 = [[I. Hacı Giray]] (ilk)
|yönetici2 = [[I. Mehmed Giray]]
|yönetici3 = [[III. İslâm Giray]]
|yönetici4 = [[Şahin Giray]] (son)
|yönetici_yılları1 = 1441-1456
|yönetici_yılları2 = 1515-1523
|yönetici_yılları3 = 1644-1654
|yönetici_yılları4 = 1782-1783
|yönetici_unvanı = Han
|vekil1 =
|vekil2 =
|vekil3 =
|vekil4 =
|vekil_yılları1 =
|vekil_yılları2 =
|vekil_yılları3 =
|vekil_yılları4 =
|vekil_unvanı =

|yasama_organı =
|meclis1 =
|meclis_türü1 =
|meclis2 =
|meclis_türü2 =

|istatistik_yılı1 =
|yüzölçümü1 = 100 000
|nüfus1 =
|istatistik_yılı2 =
|yüzölçümü2 =
|nüfus2 =
|istatistik_yılı3 =
|yüzölçümü3 =
|nüfus3 =
|istatistik_yılı4 =
|yüzölçümü4 =
|nüfus4 =
|istatistik_yılı5 =
|yüzölçümü5 =
|nüfus5 =
|günümüzdeki_durumu =
|dipnotlar =
}}
'''Kırım Hanlığı''' veya '''Kırım Yurdu''' (öz adı قريم يورتى‎ - ''Qırım Yurtu''; ''[[Kırım Tatarcası]]: Qırım Hanlığı; [[Rusça]]: Крымское ханство - Krımskoye hanstvo; [[Ukraynaca]]: Кримське ханство - Krims'ke hanstvo''), 1441-1783 yılları arasında [[Kırım]]'da hüküm sürmüş [[Kırım Tatarları|Kırım Tatar]] devletiydi. [[Altın Orda]]'nın yerini alan dört Hanlıkların en uzun süre hüküm süreni idi. 1475'ten 1774 yılında [[Küçük Kaynarca Antlaşması]]'nın imzalanışına kadar [[Osmanlı İmparatorluğu]]'na bağlı kaldı.

== Tarihi ==
13. ve 14. yüzyıllarda [[Rusya]]'nın içlerine ve [[Deşt-i Kıpçak|Kıpçak Bozkırı]] (''Deşt-i Kıpçak'')'na ilerleyen [[Tatar]] kabileleri, göçebe yaşamlarını bırakarak [[Kırım]]'a yerleşiyordu. Altın Orda'nın yıkılmasından sonra bu bölgede başlayan hakimiyet kurma yarışı [[Cengiz Han]]'ın oğullarından [[Cuci]]'nin küçük oğlu [[Toka Temür]] soyundan gelen ve Tatarları yöneten [[I. Hacı Giray|Hacı Giray]] tarafından kazanıldı.

[[Litvanya]]'da; 15. yüzyılın başlarında bir grup Tatar'ın Kral Vitold'un yönetimindeki Litvanya'ya sığındığı dönemde doğmuştu. Büyüdükten sonra, "Şirin" kabilesinin yardımıyla [[Kırım]]'da hakimiyet kurdu. 1441 tarihinde kendi adına para bastırdı. Hanlığın kuruluş tarihi bu yüzden 1441 kabul edilir.<ref name="dal">{{Web kaynağı | url = http://www.dallog.net/hanliklar/kirim.htm | başlık = Kırım Hanlığı, Dallog | erişimtarihi = 19 Eylül 2007 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150616024149/http://www.dallog.net:80/hanliklar/kirim.htm | arşivtarihi = 16 Haziran 2015}}</ref>

=== Osmanlı Koruması ===
Hacı Giray'ın oğulları tahta geçmek için uzun süre birbirleriyle savaşınca Osmanlı Devleti savaşın daha çok sürmemesi ve Kırım Tahtında Osmanlı dostu birisinin olabilmesi için Hacı Girayın oğullarından biri olan Mengli Giray'a kardeşlerine karşı olan savaşında yardım etti ve Kırım Hanı olarak "2 Kıtanın Koruyucusu ve 2 Denizin Han'ı" ünvanını kazanmasına yardımcı oldu .
Daha sonra Fatih Sultan Mehmet'in emriyle Yarımadaya giden Gedik Ahmet Paşa [[Balaklava]],Sudak ve [[Feodosiya|Kefe]]'yi Osmanlı İmparatorluğu topraklarına kattı ve Kırım Hanlığını himayesi altına aldı. Bununla birlikte Osmanlı Sultanı Kırım Hanlığı üzerinde Han seçme hakkına ve boğazları tutma hakkına sahip oldu fakat yine de .Kırım Hanının yönetme hakkını elinden almadı ve steplerin yönetiminin Cengiz Hanın soyundan gelenlerde kalmasına izin verdi.

Osmanlı Sultanları çoğu zaman Kırım Hanlığını bağlı bir devlet olarak değil müttefikleri olarak görmüştür. Kırım Hanları dış işlerinde kendileri karar verme haklarına sahipti. Han kendi adına para basıp hutbe okutabiliyordu ki bu iki simge önemli bağımsızlık simgelerindendir.Kırım Hanlığı Osmanlıya vergi ödemedi.Bunun yerine Osmanlı Tatarların yetenekli süvarilerini savaşlarında kullandı .Fakat 1524'de Mengli Giray'ın oğlu Menli Giray zamanında olan kriz yüzünden Giray Hanedanının Osmanlıyla ilişkileri bozuldu ve daha sonraki Hanlar tamamen Sultan tarafından atanmaya başladı

=== İlk yıllar ===
Hacı Giray ölünce oğlulları [[I. Mengli Giray|Mengli]] ile [[Nur Devlet]] arasında taht kavgası yaşandı. 1475'te bölgeyi alan [[Gedik Ahmet Paşa]] ile [[Osmanlılar]] duruma el koydu ve Mengli Giray, han ilan edildi.

Kırım kuvvetleri, bir Osmanlı savaşına ilk defa, Sultan [[II. Bayezid]]'in, 1484'teki [[Akkerman]] Seferi'nde katıldılar. 1502'de ise Mengli Giray [[Saray (Rusya)|Saray]]'a hücum etti ve [[Altın Ordu]] Hanlığı'na son büyük darbeyi vurdu. Bundan sonra Kırım Hanlığı, Altın Ordu topraklarında hakimiyet kurmaya başladı, [[Kazan Hanlığı|Kazan]] ve [[Astrahan Hanlığı|Astrahan]] Hanlıkları da ele geçirildi. Bu ise [[Moskova Knezliği]] ile rekabete sebep oldu.
1521'de [[I. Mehmed Giray|Mehmed Giray]], [[Moskova]]'yı kuşatıp, Rusları yenerek onları vergiye bağladı. Ruslar, vergiyi, [[I. Petro]] zamanına kadar ödediler.

=== Altın Ordu'ya Karşı Zafer ===
1502 yılında Kırım Hanı I. Mengli Giray Han Altın Ordu devletine bir sefer düzenleyerek bu devletin Kırım yarımadası üzerine olan arzularına son verdi.Han Kırk Yer Mevzii yakınlarındaki Salaçık ı başlangıçta başkenti olarak atadı. Daha sonra buraya yakın olan Bahçeseray 1532 yılında I. Sahib Giray tarafından başkent ilan edildi günümüzde Salaçık da Kırk Yer de Bahçesaray topraklarında bulunmaktadır.

=== Altın Çağ ===
{{Kırım Tatarları}}
[[Dosya:Tuhaj Bej.jpg|left|thumb|185px|[[Tugay bey]], [[Perekop]]'ta büyük başarılar elde eden, daha sonra [[Kozaklar]]'la birleşip [[Lehistan|Lehlere]] karşı savaşan ünlü Kırım Tatar komutanı.]]
{{Türk tarihi}}
1551'de tahta geçen [[I. Devlet Giray]], 1571'de başarılı bir seferle [[Moskova]]'yı kuşattı. [[Çerkesler]], [[Nogaylar]] ve [[Kıpçaklar]] gibi halklardan oluşan büyük ordusuyla Rusları yendi ve Moskova'yı yaktı ([[Moskova Yangını]]). Bu seferden sonra Devlet Giray, ertesi yıl için tüm [[Rusya]]'yı içine alan büyük çaplı bir fetih planı hazırladı, ama 1572'de Moskova'nın 60 km güneyinde, [[Molodi Savaşı|Molodi]]'de uğranılan büyük yenilgi üzerine plan iptal oldu ([[Molodi Savaşı]]).

Bu dönemde ayrıca Moskova'ya karşı savaşçı ve tampon bölgelerde yaşayacak nüfus olarak birçok Türk boyu hanlık topraklarına yerleştirildi. Özellikle 16. yüzyılda Tatar orduları bugünkü [[Belarus]],[[Polonya]] ve [[Moldova]]'nın bulunduğu topraklara çokça sefer düzenledi.Güneyde ise [[Don-Volga Projesi]]'ne destek olundu.<ref name="dal" />

Devlet Giray'ın 1577'de ölümünden sonra, Kırım'da taht mücadelesi başladı. 1588 tarihinde tahtı ''"Bora"'' lâkaplı [[II. Gazi Giray]] ele geçirdi. Gazi Giray Han 1591'de Moskova üzerine yürüdü, büyük başarılar kazandı ve Ruslar bir kez daha vergi ödemeye mecbur kılındı. Rus milleti ancak bu tarihten sonra güney isteplerinde savunma tedbirleri almaya başlayabildi. II. Gâzi Giray, Osmanlı-Avusturya savaşlarında büyük başarılar kazandı, Macaristan seferlerine katıldı ama 1607'de vebadan öldü. 17. yüzyıl ortalarına gelirken de hem Rus Ordularıyla hem de başıbozuk birliklerle yağmalara girişen [[Kozaklar]]la mücadele edildi.

[[Ruslar]]la yapılan [[1676-1681 Osmanlı-Rus Savaşı|1676-81 Savaşı]] sonunda, [[Osmanlı Devleti]], Ruslarla görüşme yapma yetkisini Kırım Hanlığı'na verdi. Kırım Hanı [[Murat Giray]] da Ruslarla 20 yıllık bir barış imzaladı.<ref name="dal" />

=== Çöküş ===
17. yüzyılın sonlarına gelirken Moskova çarlığı artık güçlü bir devlet olan [[Rus İmparatorluğu]] hâline gelmişti; Tatarlar için artık [[Moskova]]'yı yağmalamak veya vergiye bağlamak çok zordu. Moskova dışında ise [[Lehistan]] oldukça güçlenmiş, Rusya'nın her yerine yayılan [[Kozaklar]] ise devamlı akınlarda bulunacak konuma gelmişlerdi.

[[II. Viyana Kuşatması]]'nda da [[Murat Giray]] ve Kırım Ordusu Osmanlılara yardıma gelmiştir; ama bazı kaynaklar bu kuşatmada Murat Giray'ın [[Viyana]]'yı kurtarmaya gelen [[Leh]]lerin önünü bilerek kesmediğini yazar, yânî kuşatmanın başarısızlığı Murat Giray'a mâl edilir.{{olgu}} (Bu bilgi tam olarak doğrulanmış değildir.)
Viyana başarısızlığından sonra Murat Giray azledildi ve [[II. Hacı Giray]] tahta geçti. II. Hacı Giray'ın çok kısa süren hanlığından sonra, 1684'te tahta geçen ve parlak bir hükümdâr olan [[I. Selim Giray]], [[Kutsal İttifak (1684)|Kutsal İttifak]] güçlerinin [[Osmanlı Devleti]]'ne karşı giriştiği savaşlarda önemli rol oynadı; Rusların [[Kırım Seferleri]]'ni, Lehlerin 1687-1688 seferlerini püskürttü, dört kez geçtiği Kırım tahtında büyük başarılar elde etti.

Selim Giray'ın başarılarına rağmen Osmanlı Devleti bu savaşları kaybedip [[Karlofça Antlaşması]]'nı imzaladı. Sonraki dönemlerde Osmanlı'nın Avrupa karşısında gerilemesi ve [[Rus Çarlığı]]'nın büyük yükselişi Kırım'ı oldukça etkiledi.

[[1735-1739 Osmanlı-Rus Savaşı]] içerisinde, 1736'da, Ruslar [[Bahçesaray]]'a kadar inip bölgeyi yağmaladılar.

[[1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı]]'nda; [[Besarabya]] 1770'lerde, Kırım Yarımadası da 1771'de, Ruslar tarafından işgal edildi. Bu saldırılara [[Kırım Giray]] karşı koymaya çalıştı. Savaşı sona erdiren 21 Temmuz 1774 tarihli [[Küçük Kaynarca Antlaşması]] ile Kırım, Osmanlı himayesinden çıkartılıp bağımsız hale getirildi. Sadece dînî işler için Osmanlı halifesinin yetkisi tanındı.

1777'de Rus yanlısı olarak bilinen [[Şâhin Giray]] tahta geçti, Osmanlı yanlısı olan [[II. Bahadır Giray]], hanlık mücadelesinde Şahin Giray'ı yenemedi. Bu dönemde Ruslar bölgeye çokça [[Slav]] göçmen yerleştirdiler. 1779'da imzalanan [[Aynalıkavak Tenkihnamesi]] ile, Kırım hanlarının serbestçe seçilmesi, Rus askerlerinin Kırım'dan çekilmesi, Osmanlı Devletinin Şahin Giray'ı tanıması maddelerini kabul edildiyse de Ruslar antlaşmaya uymadı. 1783'te [[II. Katerina]]'nın emriyle Kırım işgal edildi. Artan Rus etkisine karşı halk ayaklandı ve Bahadır Giray tahta geçirildi, Şâhin Giray ise Ruslar'a sığındı; 1785'te Şâhin Giray Rus Ordusu'nu arkasına alarak Kırım'a geri geldi. Daha sonra Ruslar'dan istediğini bulamayıp [[İstanbul]]'a sığındıysa da önceki hareketlerinin bedeli olarak [[Rodos]]'a sürülüp orada idam edildi.

[[Osmanlı Devleti]] Kırım'a giren Rus Ordusu'na karşı [[1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı|yeni bir savaşa]] giriştiyse de başarılı olamadı ve 1792'de [[Yaş Antlaşması]] ile Kırım'ın [[Rus Çarlığı|Rusya]]'ya ilhâkını kabul etti.

== Cenevizlilerle Kırım Yarımadası Mücadelesi ==
[[Dosya:Lucznik tatarski.jpg|küçükresim|Tatar Atlı Okçusu
[[Wacław Pawliszak]]
]]
Kırım Yarımadası’na yerleşen Tatar kabileleri, yarımada’nın hayat tarzlarına elverişli bulunan bozkır kesimine yerleşmişlerdi. şirin mirzaları ve hanlığın ilk merkezi ise Eski Kırım ( solhat) idi. burada XIII. YY’dan itibaren büyük bir koloni faaliyetleri içinde olan Ceneviz sahil kesiminde faaliyet gösteriyordu. Yarımada’nın en büyük şehri ve Ceneviz’in merkezi durumunda olan Kefe’den başka doğuda; Kerç, Taman, Azak. batıyaa doğru ise Sudak, Balıkoğa, biraz iç kesiminde yer alan Mankub ve ve İnkirman gibi şehirler bünyesinde kurulmuş bulunan ticari ağ, Ceneviz’in hakimiyet sahasını teşkil etmekte idi

Sudak, Mankub ve Balıkoğa ahalisinin ahalisinin büyük bir kısmı rum-ortodoks ahalinden meydana gelmekte olup , ceneviz’in faaliyetlerini yoğunlaştırdığı sırada Mankub ve Balıkoğa siyasi bir güç teşkil ediyor ve Ceneviz yayılmasından rahatsızlık duyuyordu. I. Hacı Giray, Ceneviz’e karşı mücadelesinde daha güçlü durumda olan ve Ceneviz hakimiyetinde bulunan Balkoğa’yı alacaktı. I. Hacı Giray'ın Mankub’la aynı etnik yapıya sahip bulunan ve Ceneviz’e bağlı olan Balıkoğa’nun Mankub Knezi’ne bağlanmasını kabul etmesinin sebebi , sahil kesiminde tesis edilmiş bulunan güçlü Ceneviz nüfuzunu kırmak ve yine bu güçlü rakibe karşı ittifak oluşturmaktı. I. Hacı Giray, bu merhaleden sonra Mankub Knezi ve Balıkoğa ile beraber bütün sahil kesimine hakim olmak niyetindeydi.

Aleksy, 1433 sonbaharında kale halkının da desteği ile Balıkoğa’yı ele geçirdi. bu hadiseden dolayı 1434 yazında Balıkoğa’yu ( cembalo ) geri almak maksadı ile hazırlıklarına başlayan ceneviz, 8 haziran 1434 tarihinde donanma ile balıkoğa’yı kuşatarak zapt etti.kalede büyük bir katliam yaptıktan sonra 9 haziran’da İnkirman ( kalamiti ) kalesine yöneldi. Cenevizlilerin karadan yaptıkları kuşatma sırasında kale halkının tamamı firar etmiş, şehir boş kalmıştı. i̇nkirman’ı yağmaladıktan sonra ateşe veren cenevizliler, geri dönerek balıkoğa üzerinden kefe’ye dönmeye başladılar. Ceneviz’e karşı bu hareketin diğer önemli mihrakını solhat merkezli kırım hanlığı olduğunu bilen Cenevizliler, 14 haziran 1434’te solhat’ı muhasara etmeye karar verdiler. bu maksatla harekete geçip önlerine çıkan kasaba ve köyleri yağma ve talandan ile etrafa dehşet saçan ceneviz ordusu, ani bir baskınla onları imha etmeyi planlayan hacı giray i. tarafından izlenmekte idi. hava sıcak olup yürüyüş sırasında cenevizliler teçhizat ve silahlarını arabalara koymuşlard

Cenevizliler Solhat’a 5 mil uzaklıkta bulunan Kastadzon ( muhtemelen Kaçkorak veya Karaköz köyleri ) yakınına geldiklerinde I. Hacı Giray'In ani bir baskınına uğradılar. Hacı Giray, meşhur sahte pusu ve ricat taktiği ( turan taktiği ) gereğince bozguna uğramış gibi geri çekilerek cenevizlileri asıl kuvvetlerinin bulunduğu alana çekti. düşmanın 8000, kırımların ise 5000 kuvvetten oluştuğu maharebede cenevizliler kesin bir surette mağlup edildiler. kırım akıncıları akşama kadar ceneviz ordusunu takip ve imha etti.

Kırım kuvvetleri, 27 haziran 1434 yılında Balıkoğa’yu kuşattılar. Asıl birlikleri imha edilmiş bulunan Ceneviz, anlaşma yolunu denedi. Şimdilik Ceneviz’e üstünlüğü kabul ettirmenin yeterli olduğunu, ayrıca müstahkem surlarla çevrili bulunan kalenin alınmasının zorluğunu müdrik bulunan I. Hacı Giray , Cenevizlilerle mütakereyi kabul etti. 13 temmuz’a kadar süren müzakereler sonucunda yapılan ayrıntıları kesin olarak bilinmeyen antlaşma ile ceneviz’in kırım yarımadası üzerinde kırım hanlığı’nın hakimiyetini tanıdığı ve hanlık ile sulh içinde bulunmaya yeğlediği anlaşılmaktadır. nitekim, bu tarihlerden 1454 yılına kadar kırım hanlığı ve Ceneviz arasında sulha mugayir büyük çaplı bir hareket vukubulmamıştır. bu antlaşma ile kırım hanlığı kefe dahil bütün yarımada’nın yüksek hakimi sıfatını kazanıyor, Cenevizliler ise sahil kesiminde ki ticaretlerini hanlık’la sulh içinde sürdürme hakkını muhafaza ediyorlardı.

Bu mücadelelerin en mühim tarafı, meşru sınırları bölgenin etkin gücü tarafından tanınmış bir Kırım Hanlığı’nın mevcudiyetimi ortaya koymasıdır. nitekim, I. Hacı Giray'ın, Fatih Sultan Mehmet’e göndermiş bulunduğu 1453 tarihli bitikte Kırım Hanlığı’nın sınırlarını ‘’ Kırk Yer’de ve Kırım’da, Kefe’de ve Kerç’te ve Taman’da ve Kopa’da ve Kıpçak’da ve benim hükmüm yeten her yerde’’ ifadeleri ile tahdit ederken dayanaığı bu antlaşma olsa gerektir. bu ifadeler, I. Haci Giray’ın hakimiyet iddiasının kırım yarımadası ile sınırlı olmadığı, Altınordu Devleti’nin bütün hakimiyet sahasına uzandığını ortaya koymaktadır.

== Ceneviz’e Karşı Osmanlı- Kırım İttifakı ==
I. Hacı Giray’ın Kırım Yarımadası üzerinde kurduğu hanlığın Ceneviz karşısında etkin bir şekilde mücadele edebilmesi için surları yıkacak teknolojinin elde edilmesi gerekiyordu. Hanlık bu imkandan mahrum idi. İstanbul’un fethini gerçekleştiren Fatih’in en büyük gayesi, denizlerdeki Latin üstünlüğüne son vermekti. Fatih’in Latinlilerle mücadelesi ile Hacı Giray'ın mücadelesi hemen hemen aynı zamanda vukubulmuş, bu sayede iki Türk Devleti arasında 1454 yılında anlaşma ile tespit edilen ittifaka göre, Osmanlı ve Kırım Kuvvetleri Kefe’yi kuşatacak, alındığı takdirde Kefe Kırım Hanlığı’na verilecekti. Osmanlı Kuvvetleri ise ganaimle yetineceki ayrıca nakliye hususunda donanmaları ile yardımcı olacaktı. Kefe’yi hedef alan bu antlaşma, Ceneviz nezdinde derhal etki yaptı. Kefe Cenevizlileri, Cenova’dan yardım isteyen mektuplar yolladılar. Bu mektuplarda Cenevizliler’in telaşı açık idi. Zaptedilen kalelerin Kırım Hanlığı’na verileceği, esir edilen Cenevizlilerin satılacakları bildiriliyordu.
[[Dosya:GierymskiMaksymilian.PotyczkaZTatarami.1867.ws.jpg|küçükresim|Polonyalılara karşı savaşan Tatarlar
]]
Anlaşma gereği hareket eden Kırım ve Osmanlı Kuvvetleri 11 Temmuz’da Kefe’yi muhasara etti. Demir Kahya kumandasında Osmanlı Donanması’nın denizden gerçekleştidiği muhasara, karadan 6000 kişilik Kırım Kuvveti tarafından yürütüldü. Muhasara sonunda Kefe alınamadıysa da, telaşa düşen Cenevizliler, müttefik güçlerin öne sürdü anlaşmayı kabul ettiler. Ceneviz, Kırım Hanı’na da ayrıca vergi vermeyi taahhüd etmişti.

Bu aşamada iki Türk Devleti’nin Kırım Sahilleri üzerinde birbiriyle çatışan emelleri ortaya çıkmaktadır. Fatih’in usta politikası, Osmanlı ve Kırım menfaatlerinin iki devlet arasında soğukluğa yol açmasına mani olmuştur. Fatih’in Latinlilerle çok vüsatli bir mücadele içinde bulunması bakımından Kuzey Anadolu limanları ile Ege’deki Venedik ve Ceneviz üsleri öncelik taşıyor, Kırım Hanlığı ile Ceneviz’in mücadelelerinin sonucuna göre Kırım üzerinde politika yürütmek bu stratejiye <ref>Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi, Cilt 5, Sayfa 151-152</ref> uygun düşüyordu. Kırım vukuatı hususunda Osmanlı diplamasisinin bekleme dönemine girmesi Ceneviz’i rahatlatmış, Hacı Giray I. Marifeti ile güçlenen Kırım Hanlığı’nın zayıflaması yolunda ki politikaları uygulama imkanı bulmasını sağlamıştı. Ceneviz, Hacı Giray I. Ve oğlu Haydar arasında 1455’te cerayan eden dahili mücadelede Haydar’ı destekleyip Hacı Giray I.’i uzaklaştırmak sureti ile hanlığın zayıflamasına neden olmuştur. Hanlığın yeni serpilmekte olan gücünün bu şekilde dış müdahaleye maruz kalması yerli ümera tarafından tehlikeli görülerek Hacı Giray I. Desteklenmiş, Haydar ise Litvanya’ya sığınmak suretiyle tahtını terk etmek zorunda kalmıştır. Bu hadiseden sonra hakimiyeti ele geçiren Hacı Giray I. Duruma hakim olmuş, Kırım Hanlığı yükselişini sürdürmüştür.

== Yönetim ve dış ilişkiler ==
[[Dosya:Hansaray1.jpg|thumb|200px|Kırım Sarayı "Hansaray"ın dıştan görünüşü.]]
Kırım Hanlığı'nın ilk başkenti [[Salaçık]]'tı, 1532'de [[I. Sahip Giray]] başkenti [[Bahçesaray]]'a taşıdı. Hanlık buradaki "[[Hansaray]]"dan yönetiliyordu.

Osmanlılar [[Kırım Yarımadası]]'nın kıyılarını [[Cenevizliler]]'den alıp, buraları [[Kefe]] Sancağı'na bağlarken, Kırım Hanlığı da geride kalan bölgeyi; kuzeydeki [[bozkır]]ları ve bugünkü [[Ukrayna]]'daki bazı şehirleri yönetiyordu. Kırım Hanı Osmanlı sultanı tarafından atanmıyor, ama başa geçmek için sultandan onay alıyordu.<ref name="dal"/>

Kırım Osmanlılar için daha çok [[müttefik]] devlet statüsündeydi; Kırım hanları, kendi adlarına para bastırıyor ve kendi adlarına [[hutbe]] okutuyorlardı. Osmanlılar da Ukrayna bozkırlarının sadece Kırım yönetimine ait olduğunu kabul ediyordu. Osmanlılar Kırım Hanlığı'ndan [[vergi]] almıyor, hatta seferlerde başarılı olurlarsa onlara vergi bile ödüyorlardı.<ref name="dal"/>

Kırım Hanlığı dış ilişkilerinde bağımsız bir devlet gibi davranabiliyordu; 16. ve 17. yıllarda [[Moskova]]'ya karşı [[Lehistan]] ve [[Kozaklar]] ile yapılan ittifaklar bunu doğrular niteliktedir.

Hanlık 18. yüzyıla kadar Osmanlı Devleti'nin herhangi bir etkisi değerlendirmeye alınmadığında bile [[Avrupa]]'nın en önemli güçlerinden biriydi.<ref name="dal"/>

== Ekonomi ve ordu ==
[[Dosya:Bakhchysarai 04-14 img14 Palace Grand Mosque.jpg|thumb|right|200px|Hansaray, iç kısım]]
Kırım Hanlığı'nın ekonomisi deniz ticareti ve yapılan seferlerin başarısı ile doğrudan alâkalıydı.

Hanlık, [[Osmanlı Devleti]]'nin Avrupa seferlerine çokça asker gönderiyordu, bir süre sonra Kırım [[süvari]]leri Osmanlılar için vazgeçilemez askerler olmuşlardı. Savaş kazançları ise hem Osmanlı ekonomisine hem de Kırım ekonomisine yarıyordu, bu yüzden Osmanlı orduları Avrupa'da geri çekilmeye başlayınca Kırım ekonomisi de bozulmaya başladı{{Kaynak belirt}}.

Kara ordusu esas olarak [[atlı]]lardan oluşmaktaydı. Atlılar; hanın [[kapıkulu|kapıkulları]], merkez askerleri ve kabile-boy kuvvetleri orduyu oluşturuyordu.

Kapıkulları, maaşları [[Osmanlı]] sultanı tarafından verilen hanın [[hassa]] kuvvetleriydi; ilk defa 1532'de Sâhip Giray [[İstanbul]]'dan gönderilirken, yanına padişah tarafından 60 topçu, 300 [[cebeci]], 1.000 [[sekban]]dan mürekkep bir kuvvet ile 40 [[müteferrika]], 30 [[çavuş]] ve 60 [[tımar]] ve [[zeamet]] sahibi verilmiş idi.<ref name="öztürk">{{Web kaynağı | url = http://www.ozturkler.com/data/0003/0003_05_22.htm | başlık = Kırım Hanlığı, Öztürkler | erişimtarihi = 19 Eylül 2007 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20090130010652/http://www.ozturkler.com:80/data/0003/0003_05_22.htm | arşivtarihi = 30 Ocak 2009}}</ref>

Kırım kuvvetlerinin esas kısmını teşkil eden atlılar ise klâsik bozkır geleneklerini bozmayan, bu yüzden de ateşli silâhlara rağbet etmeyen askerlerdi. Hanlığın [[topçu]] ordusu ise yoktu, Osmanlılar da, Kefe üzerinde zaman zaman uyanan iddiâlar sebebi ile, hanlığın bir topçu kuvvetine sahip olmasını istememişlerdi.<ref name="öztürk" />

Kırım Orduları'nın aynı Osmanlılar gibi "''sefer''" dedikleri büyük askeri harekatlar han tarafından yönetiliyor ve bunlara fazlaca asker katılıyordu. "''Çapul''" denilen küçük saldırılar ise genelde bir [[asil]]zadenin askerleri tarafından hanın yabancı devletlerle yaptığı anlaşmalara uyarak dikkatle seçilen bölgelerde yapılıyordu. Çapullardan çokça [[köle]] ele geçiriliyordu.

Kırım için bir diğer önemli gelir kaynağı da kölelikti. [[Tatar]] askerlerinin "''bozkır hasatı''" adıyla [[Rusya]] bozkırlarından ve [[Kafkaslar]]dan topladığı insanlar gerek [[köy]]lerde çalıştırılmakta, gerekse satılmaktaydı. Bu kölelerin gelirinden han yüzde 10 ila 20 arasında değişsen "''savğa''" adlı bir miktar pay alıyordu. Bazı araştırmalara göre Kırım Hanlığı'nın yaşadığı süre içerisinde [[Ukraynalı]], [[Kafkas]], [[Çerkes]], [[Rus]], [[Leh]] gibi birçok milletten toplam 3 milyon kişi köle pazarında kullanılmıştı. Bu kölelerden en ünlülerinden biri de [[Hürrem Sultan]]'dı.

Özellikle [[Kefe]] en önemli köle pazarlarından biriydi.

Kırım hanlarının geniş kütüphanesi Rusların 1737 [[Bahçesaray]] kuşatmasında yanmıştır.<ref name=krm>{{kitap kaynağı|soyadı=Kármán|ad=Gábor|başlık=The European Tributary States of the Ottoman Empire in the Sixteenth and Seventeenth Centuries|yıl=2013|yayıncı=BRILL|isbn=9789004254404|sayfalar=284}}</ref>

== Ayrıca bakınız ==
* [[Kırım hanları|Kırım Hanları listesi]]
* [[Osmanlı Devleti]]
* [[Rus Çarlığı]]
* [[Kazaklar (Slav)|Kazaklar]]
* [[II. Viyana Kuşatması]]
* [[Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları]]

== Kaynakça ==
{{kaynakça}}

{{Osmanlı İmparatorluğu'nun yönetim birimleri|Vasallar}}
{{Kırım hanları}}

[[Kategori:Kırım Hanlığı| ]]

Kırım Hanlığı - Değişiklik geçmişi

Admin: Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Qırım Yurtuقريم يورتى‎ |tam_adı = Kırım Hanlığı |yaygın_adı..."

Admin: Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Qırım Yurtu
قريم يورتى‎ |tam_adı = Kırım Hanlığı |yaygın_adı..."