http://ekizcekoyu.com/wiki/index.php?action=history&feed=atom&title=De%C5%9Ft-i_K%C4%B1p%C3%A7akDeşt-i Kıpçak - Değişiklik geçmişi2026-05-03T20:19:55ZViki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi.MediaWiki 1.26.4http://ekizcekoyu.com/wiki/index.php?title=De%C5%9Ft-i_K%C4%B1p%C3%A7ak&diff=225&oldid=prevAdmin: Yeni sayfa: "Dosya:State of Cuman-Kipchak (13.) tr.png|thumb|right|375px|13. yüzyılda (1200-1241 dönemi) Kuman-Kıpçak ülkesinin batısı (Hazar’ın batısı) Deşt-i Kıpçak coğrafya..."2017-03-26T11:30:09Z<p>Yeni sayfa: "Dosya:State of Cuman-Kipchak (13.) tr.png|thumb|right|375px|13. yüzyılda (1200-1241 dönemi) Kuman-Kıpçak ülkesinin batısı (Hazar’ın batısı) Deşt-i Kıpçak coğrafya..."</p>
<p><b>Yeni sayfa</b></p><div>[[Dosya:State of Cuman-Kipchak (13.) tr.png|thumb|right|375px|13. yüzyılda (1200-1241 dönemi) Kuman-Kıpçak ülkesinin batısı (Hazar’ın batısı) Deşt-i Kıpçak coğrafyası]]<br />
<br />
'''Deşt-i Kıpçak''', ([[Farsça]]: '''دشت قپچاق''', ''Deşt-i Ḳipçaḳ'') Kafkas Dağları’nın kuzeyinde, [[Dinyester]] ile [[İrtiş Nehri|İrtiş]] ırmakları arasındaki bölgenin tarihsel adı. ''Kıpçak çölü'' veya ''Kıpçak bozkırı'' anlamına da gelir. '''Heyhat sahrâsı''' ya da kısaca '''Heyhat''' olarak da bilinir.<br />
<ref>{{harvnb|Evliyâ Çelebi|2012|s=121, 190, 191, 320, 400, 421, 442, 483}}</ref><br />
<br />
[[Seyahatname (Evliya Çelebi)|Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi]]'nde Heyhat sahrâsının coğrâfî komşuları Kafkasya tarafında Çertez vilâyeti ([[Çerkesya]]?), [[Kırım]], Alman vilâyeti ([[Cermanya]]), Leh diyârı, [[Krakov]] vilâyeti ve kuzeyde Moskof (Rusya) olarak zikredilir.<ref>{{harvnb|Evliyâ Çelebi|2012|s=191}}</ref> Çelebi, Heyhat sahrâsının doğu sınırı olarak [[İdil Nehri]]'ni gösterir.<ref>{{harvnb|Evliyâ Çelebi|2012|s=421}}</ref> Eserinin bâzı yerlerinde Deşt-i Kıpçak ve Heyhat sahrâsını birlikte, ayrı yer adları olarak zikreder.<ref>{{harvnb|Evliyâ Çelebi|2012|s=320}}</ref> Bununla birlikte Heyhat'ın coğrâfî konumu ile ilgili verdiği bilgiler, Heyhat ve Deşt-i Kıpçak'ın aynı bölge olduğunu göstermektedir (İdil Nehri'nin batısı, Moskof ülkesinin güneyi, Kırım'ın kuzeyi, Lehistan'ın doğusu).<br />
<br />
[[Dosya:Volgarivermap.png|küçükresim|Heyhat sahrâsının doğu sınırı İdil (Volga) Nehri]]<br />
<br />
== Tarih ==<br />
[[Orta Asya]]'nın batısından başlayıp [[Tuna Nehri]] kıyılarına, kuzeyde Orta [[Volga Nehri|İdil]] bölgesine, güneyde [[Kırım]]'a kadar uzanan Deşt-i Kıpçak bölgesinde oluşan Türk yazı dili [[Kıpçakça]] olarak bilinir ve üç kolda gelişim göstermiştir.<ref name="Laledemirci">Demirci, Lale. [http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/12/842/10654.pdf Cumhuriyet'in 80. yılında Türkiye'de Memlûk-Kıpçak Türkçesi çalışmaları]</ref><br />
<br />
[[İrtiş Nehri]] yöresinden batıya doğru göç eden [[Kıpçaklar]], bugünkü [[Rusya]] ve [[Ukrayna]]’nın bütün güneyini ele geçirdiler ve bu topraklarda göçebe bir devlet kurdular. Kıpçakların bölgede kurduğu bu devletin egemen olduğu topraklar ''Deşt-i Kıpçak'' olarak adlandırıldı ve 18.yüzyıla kadar kullanıldı. 13. yüzyılda [[Moğollar]]ın Kıpçak egemenliğine son vermesinden sonra bölge [[Altın Orda Devleti]] adını aldı. Deşt-i Kıpçak adı da kullanılmaya devam etti. Kıpçak bozkırlarının bir kısmı daha sonra ''Kazak bozkırları'' adıyla anılmıştır.<br />
<br />
Deşt-i Kıpçak topraklarından değişik bölgelere dağılan Kıpçakların bir bölümü, [[Mısır]]’da Bahriye [[Memlûkler]]i olarak bilinen hanedanı kurdular.<br />
<br />
Ahmad at-Tini (1235-1318), an-Nuveyri (1279-1332), [[Al-Dimashqi|el-Dimeşkî]] (1301-1399), [[İbn Haldun]] ve [[İbn Dukmak]] gibi ortaçağ âlimlerinin eserlerinde Batı ve Doğu Kıpçak boy birliğinin etnonimi hakkında değerli bilgiler vardır. 1220’lerde Batı Deşt-i Kıpçak’a yapılan Moğol hücumu ile ilgili İbn Haldun’un yazdığı ilginç bir belge vardır.<br />
<br />
Batı Deşt-i Kıpçak Kıpçakları şu boylardan oluşuyordu:<ref name="refBekumekov">Kumekov, B. E. (1993). [http://journals.manas.edu.kg/mjsr/oldarchives/Vol01_Issue02_2001/273-644-1-PB.pdf XII-XIII. asrın başında Batı Deşt-i Kıpçak'taki Kıpçak boy birliklerinin etnonimleri hakkında]. Türkçe’ye çevirenler: Mehmet Kıldıroğlu ve Çıngız Samuddinov. Aslı: Кумеков Б.Е. Об этнонимии кыпчакской конфедерации Западного Дешт-и Кыпчака ХІІ-начала ХІІІ века // Известия, СОН, 1 (187), НАН РК, Алматы, 1993, с.58-70</ref><br />
<br />
# Toksoba (dokuz oba)<br />
# İetioba (yedi oba)<br />
# Burdjogli (Boruç-oğlu)<br />
# El’borili<br />
# Kangarogli<br />
# Andjoglı<br />
# Durut<br />
# Kulabaogli<br />
# Djartan<br />
# Karabirkli<br />
# Kotan (Hotan)<br />
<br />
Ebu Hayyan'ın çağdaşı 14. yüzyılın İslâm tarihçilerinden [[Al-Dimashqi|el-Dimeşkî]] [[Altın Ordu]] topraklarındaki [[Kıpçak]] boy adlarını sıralayarak onların hepsinin Türk olduğunu zikretmektedir.<ref>L. Râsonyi, ''Tarihte Türklük'', Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınlan, Ankara 1988, sayfa 145.</ref><ref>Z. Velidî Togan, ''Umumî Türk Tarihine Giriş'', İstanbul 1981. sayfa 163.</ref><ref>F. Kirzıoğlu, ''Yukarı Kür ve Çoruk Boylarında Kıpçaklar'', Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara 1992. sayfa 91-92.</ref> Bunlar; Tokus-oba (dokuz oba), Yet-oba (yedi oba), Boruç-oğlu, Bergü, Kangaroğlu, Ançoğlu, Duna, Kara-Baroğlu, Çur-Tan, Kara Börklü, Kotan, Barak, Yimek, Borlu, İleris, Tok, Kumandur, Berendi, Beçene, Uzun, As (Az).<br />
<br />
== Kaynakça ==<br />
{{kaynakça}}<br />
<br />
==Bibliyografya==<br />
*{{cite book |last =Evliyâ Çelebi |first = |authorlink = Evliyâ Çelebi |title = Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi, ''3. Kitap''|year= 2012 |publisher=Yapı Kredi Yayınları |ref=harv |isbn=978-975-08-1101-1}}<br />
<br />
[[Kategori:Avrupa tarihindeki devletler]]<br />
[[Kategori:Asya tarihindeki devletler]]<br />
[[Kategori:Kumanlar]]<br />
[[Kategori:Kıpçaklar]]<br />
[[Kategori:Türk tarihi]]<br />
[[Kategori:Tarihteki Türk devletleri]]<br />
[[Kategori:Türk hanedanları]]<br />
[[Kategori:Dönemlere göre Romanya tarihi]]<br />
[[Kategori:Dönemlere göre Moldova tarihi]]<br />
[[Kategori:Dönemlere göre Ukrayna tarihi]]<br />
[[Kategori:10. yüzyılda kurulan bölgeler ve ülkeler]]</div>Admin