Admin: Yeni sayfa: "{{Kraliyet bilgi kutusu | isim = Baybars | başlık = | resim = | resim_boyutu = | altyazı = | veraset = Mısır Memlûk sultanları list..."

2017-03-26T18:10:16Z

Yeni sayfa: "{{Kraliyet bilgi kutusu | isim = Baybars | başlık = | resim = | resim_boyutu = | altyazı = | veraset = Mısır Memlûk sultanları list..."

Yeni sayfa

{{Kraliyet bilgi kutusu
| isim = Baybars
| başlık =
| resim =
| resim_boyutu =
| altyazı =
| veraset = [[Mısır Memlûk sultanları listesi|Mısır Memlûk Sultanı]]
| hüküm_süresi = 24 Ekim 1260 – 1 Temmuz 1277
| önce_gelen = [[Kutuz]]
| sonra_gelen = [[Berke Han]]
| veliaht =
| eşi =
| çocukları =
| tam ismi = El-Melik el-Zahir Rukneddin Baybars el-Bundukdarî
| hanedan = [[Bahri Hanedanı]]
| babası =
| annesi =
| doğum_tarihi = 1223
| doğum_yeri =
| ölüm_tarihi = 1 Temmuz 1277
| ölüm_yeri =
| defin_tarihi =
| defin_yeri =
| dini =
| meslek =
| imza =
}}
'''Baybars''' ya da tam adıyla '''El-Melik el-Zahir Rukneddin Baybars el-Bundukdarî''', ([[Arapça]]: الملك‭ ‬الظاهر‭ ‬ركن‭ ‬الدين‭ ‬بيبرس‭ ‬البندقداري‎) ('''d.''' [[1223]] – '''ö.''' [[1 Temmuz]] [[1277]]) [[Mısır]] ve [[Suriye]]'de hüküm sürmüş dördüncü [[Kıpçak]] kökenli [[Memlûk Devleti|Memluk]] Sultanıdır.<ref>Türk Ansiklopedisi, Baybars maddesi.</ref>

== Yaşamı ==
Baybars 1233 yılında [[Karadeniz]]'in kuzeyinde doğmuş bir [[Kıpçaklar|Kıpçak]] [[Türk halkları|Türk]]'üdür. [[Altın Ordu]] Hakanı ve [[Cengiz Han]]’ın torunu [[Berke Han]]’ın damadı idi. Kendi yerine geçecek oğluna da Berke adını vermişti. Rivayete göre [[Moğollar]] tarafından Kıpçak steplerinde ([[Deşt-i Kıpçak]]) yakalanmış ve esir olarak Bizans tüccarlarına satılmıştır. Köle olarak [[Kahire]]'ye getirilmiş, [[Eyyubiler]]'in hassa ordusuna alınmıştı. Zeka ve yeteneği ile kısa zamanda kendini gösterdi.

=== Ayn Calut Muharebesi ===
Baybars'ın devleti olan [[Memlükler]], [[İslam]] Tarihi'ne Moğolları tek yenebilen devlet olarak geçmiştir. Moğollar Memlükler'le karşılaşmadan önce [[Harzemşahlar]], [[Anadolu Selçuklu Devleti]] gibi büyük Türk-İslam devletlerini etkisiz hale getirmiştir. Bu da Moğolların ne kadar güçlü olduğunu göstermektedir.

Baybars Moğolların bu gücüne rağmen [[Moğollar]]'ın [[1260]] tarihinde [[Ayn Calut Muharebesi|Ayn Calut]]'ta ilk yenilgisine sebep verip ilerlemelerini önemli ölçüde durdurdu. Moğollar ile yapılan bu çatışmada, öncü birliklerine kumanda ediyordu.

=== Sultanlığı ===

Ayn Calut Muharebesi'nden sonra Sultan [[Kutuz]] ona, vadettiği [[Halep]] valiliğini vermedi. Bunun üzerine Baybars bir av sırasında Kutuz'u öldürttü. Kutuz ölürken Baybars'ı sultan ilan etti. Baybars, hükümdarlığının birinci yılında (1261’de), Moğollar tarafından öldürülmüş olan Abbasi halifesinin yerine aynı aileden başka birini getirerek, Mısır Abbasî Hilafetini kurdu.

1260’ta hükümdar olup. 1277'de ölümüne kadar hüküm süren Sultan Baybars zamanında Mısır Türk Devleti en kudretli devrine ulaştı. "Devlet it'Türki" yani "Türk Devleti" adını ülke adına ekledi ve bu adı ilk kullanan ülkenin hükümdarı oldu.

Cesur bir asker olan Baybars, kudretli bir hükümdar ve iyi bir idareci olduğunu gösterdi. Hayatı boyunca bir tarafta Haçlıların elinde bulun Suriye ve Filistin'de, diğer taraftan ise Moğollar idaresine girmiş Hristiyan ve Müslüman ülke ve krallıklarında Moğol idaresine karşı mücadele verdi.

[[Dosya:EdwardICrusadeMap.jpg|thumb|Dokuzuncu Haçlı Seferinde Baybars komutanlığındaki Memlüklülerin (sarı) Haçlılarla ve Moğollarla mücadeleleri]]

1263'te Baybars Haçlıların kurmuş olduğu Frank [[Kudüs Krallığı]]'ndan ufak kalıntı olarak ellerinde kalan arazilerin merkezi olan [[Akka]] kalesini kuşattı; fakat bu kaleyi ele geçirmeyi başaramadı. Buna rağmen [[Arsuf]], [[Hayfa]], [[Safed]], [[Yafa]], [[Aşkelon]] ve [[Kayserya]]'da Haçlılarla çatışmalara girdi. Buralarda bulunan kaleleri eline geçirip kaleleri yıktırıp, liman varsa doldurtup buraların sonradan tekrar bir savunma mevkii olarak kullanılamamasını sağladı ve bu şehirlerin çoğu Baybars'ın fethinden sonra önemlerini kaybettiler.

1266'da Baybars Moğol İlhanlılara tabi olmayı kabul eden Kilikya'da bulunan Küçük Ermenistan Kralı I. Hatum'a karşı sefer açarak bu ülkeyi ve Küçük Ermenistan'ın başkenti [[Kozan]] (Sis) şehrini zapt etti. Böylece Haçlıların elinde bulunan Antakya ve Trablus-Şam tecrit edilmiş oldu.

1268'de Baybars ordusuyla [[Antakya]] şehrini kuşattı ve 8 Mayıs'ta şehir teslim oldu. Baybars şehrin kalesini yıktırıp şehrin savunmasına giren Hristiyan ahalinin çoğunu esir aldı. Bu sırada [[Birinci Haçlı Seferi]] sonucu Antakya Prensliği'ne atanmış olana Prens [[IV. Boemondo]] Antakya'da bulunmuyordu. Baybars ona bir şiddetli ve ayrıntılı şekilde Antakya'da neler yaptığını anlatan bir mektup göndererek "Eğer orada bulunup ne yaptığımı görse idin, annenin seni hiç doğurmamış olmasını arzu ederdin." diye bitirmişti. Boemondo'nun elinde hâlâ Trablus-Şam kalesi bulunmaktaydı ve Baybars bu kaleyi kuşatmaya koyuldu.

Fakat bu sırada Avrupa'da Antakya kalesinin düşüp Antakya Prensliği'nin ortadan kaldırıldığı haberi yayılmıştı. Haçlı ruhu yeniden canlandı ve (Galler ülkesini ve İskoçya'yı sindirmiş olan) İngiltere Kralı [[Edward I]] idaresinde [[Dokuzuncu Haçlı Seferi]] orduları denizden Mayıs 1271'de Filistin'de Haçlılar elinde kalan Akke limanına geldiler. Baybars Trablus-Şam kuşatmasını bir barış imzalayarak bıraktı. Yeni Haçlı orduları Moğol İlhanlılarla bir muteffiklik aradılar. Fakat bu Haçlı orduları Baybars'a karşı hiçbir başarı kazanamadı. Bazı kaynaklara göre Baybars İngiliz Kralı I. Edward'ı zehirletmeye çalıştı ama bu da başarısız kaldı. Nihayet 1272'de I. Edward Filistin'den ayrıldı.

1277de Baybars [[İlhanlı]] Moğollara tabi olan [[Anadolu Selçuklu Devleti]]'ne hücum etti. Ordusunun başında [[Elbistan Muharebesi|Elbistan]]'da bir Moğol ordusunu yendi. Anadolu’da Moğollara karşı direnişe geçen Türkmen beyliklerini destekledi ve sonra [[Kayseri]]’ye kadar ilerledi. Anadolu'daki Türk beyleri yeterince desteklemeyince, Anadolu'daki arazi kazançlarını geride bırakarak kendi merkezinden daha fazla uzaklaşmamak için Şam’a döndü. Anadolu Beylerinin Baybars'a yardım etmemesinin nedeni Moğollar'dan çekiniyor olmalarındandı. Moğollar onlara son derece acımasız davranmışlardı. Taş üstünde taş, omuz üstünde baş kalmayacak sözü de Moğolların felsefesini ortaya çıkarmaktaydı.

[[Altın Ordu]] ve [[Bizans İmparatorluğu|Bizans]] ile de siyasi münasebetler kuran Baybars, Haziran 1277’de, 54 yaşında öldüğü söylense de derviş kıyafetiyle bir gece ansızın sarayını terk edip doğduğu topraklara gittiği de rivayet edilmektedir.

Orta çağ tarihinin en büyük ve örnek hükümdarlarından biri olarak anılan Baybars, devlet teşkilatında büyük bir reform yapmış, Haçlıları Yakındoğu’dan sürüp çıkarmıştı.

== Onarım ve kültür katkıları ==

[[Dosya:Baybars Mosque.jpg|thumb|left|Kahire'de yaptırdığı Baybars Camii]]
[[Dosya:Az-Zahiriyah Library.jpg|thumb|right|Şam'da yaptırdığı Zahiriye Kütüphanesi]]

Baybars çok etkin bir devlet idarecisi olup Memlüklü Devleti sınırları içinde çoğu günümüze kadar kalan çeşitli imar ve kültür projeleri uygulatmıştır.

Devletinin en önemli iki şehri olan [[Kahire]] ve [[Şam]] arasında atlı ulak sistemi kurmuş ve bu sistem için enfrastrüktür kurumlarını (yollar, menzil istasyonlari vb.) kurmuştur. Böylelikle hayatın, iletişim ve ulaşımın çok yavaş olduğu bir dönemde Kahire ile Şam arasındaki bir mesajın dört günde gitmesini sağlamıştır. Diğer ulaştırma projeleri olarak ülkesindeki köprüleri, su ulaşım kanalları ve limanları yenileştirmiş ve yeniden kurdurmuştur. Ülkesinin tarımına katkıda bulunma hedefiyle eski sulama yollarını tamir ettirip; yeniletip; yeni sulama kanalları açtırmıştır. Kahire'de ismini taşıyan Baybars Camii'ni yaptırmıştır. [[Şam]]'da bulunan türbesi ve yanındaki ''Zekeriya Medresesi'' onun adına yapılan ünlü mimari eserlerdendir. ''Zekeriya Medresesi'''ne bağlı olan ''Zekeriya Kütüphanesi'' günümüze kadar gelen çok sayıda önemli bilimsel yazma eserleri içinde bulundurmaktadır.

Baybars Kahire'de ve ülkesinde İslam bilginlerine ve bilim adamlarına büyük destek sağlamıştır. Örneğin tıp araştırmalarıyla ünlü Arap tıp doktoru İbni Nefîs'in patronu idi.<ref name="Iskandar-Selin">Albert Z. Iskandar, "Ibn al-Nafis", kaynak Helaine Selin (1997), ''Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures'', [[Kluwer Academic Publishers]], ISBN 0-7923-4066-3. {{ing}}</ref>

İsmi İslam dünyasında, özellikle [[Mısır]] ve [[Suriye]]'de ölümünden sonra bir kahraman olarak anılmaktadır. Katkılarını ve savaşlarını anlatan ''Sirat al-Zahir Baibars (El-Zahir Baibars'ın hayatı)'' adlı hatıra eseri Arap edebiyatında popüler bir eser olarak önemini korumaktadır.

== Dipnotlar ==
{{Kaynakça}}

== Dış bağlantılar ==
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Baibars İngilizce Vikipedia "Baibars" maddesi] {{ing}} (Erişme:1.7.2010) .
* Clot, André
** (çev. Turhan Ilgaz) (2005), ''Kölelerin İmparatorluğu Memlüklerin Mısır'ı'', İstanbul:Epsilon Yayınları ISBN 975-331-772-7.
** (2009) ''L'Égypte des Mamelouks 1250-1517. L'empire des esclaves'', Paris: Perrin ISBN 978-2-262-03045-2 {{fr}}
* Türk Ansiklopedisi, Baybars maddesi.
* Türk Ansiklopedisi, Memluklar maddesi.

{{başlangıç kutusu}}
{{s-reg}}
{{sıra kutusu|önce = [[Kutuz]] |başlık= [[Mısır Memlûk sultanları listesi|Mısır Memlûk Sultanı]] |yıllar= 1260 – 1277 |sonra= [[Berke Han|Berke Han (Barakah)]]}}
{{bitiş kutusu}}

{{Mısır Memlük Sultanları}}
{{Moğol istilaları (1206-1294)}}


[[Kategori:Memlük sultanları]]
[[Kategori:Bahri Hanedanı sultanları]]
[[Kategori:1223 doğumlular]]
[[Kategori:1277 yılında ölenler]]

Baybars - Değişiklik geçmişi

Admin: Yeni sayfa: "{{Kraliyet bilgi kutusu | isim = Baybars | başlık = | resim = | resim_boyutu = | altyazı = | veraset = Mısır Memlûk sultanları list..."