Admin: Yeni sayfa: "{{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Tschagatai-Ulus
Khanat Cayatai |tam_adı = Çağatay Hanlığı |yaygın_adı = |stat..."

2017-03-26T11:53:55Z

Yeni sayfa: "{{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Tschagatai-Ulus Khanat Cayatai |tam_adı = Çağatay Hanlığı |yaygın_adı = |stat..."

Yeni sayfa

{{Eski ülke bilgi kutusu
|kendi_dilindeki_adı = Tschagatai-Ulus Khanat Cayatai
|tam_adı = Çağatay Hanlığı
|yaygın_adı =
|statü = [[Moğol İmparatorluğu]]'na bağlı devlet (1227–1294)
|yönetim_biçimi = [[Bozkır imparatorluğu|Monarşi]]
|kuruluş_yılı = 1227
|yıkılış_yılı = 1347
|olay1 =
|olay_tarihi1 =
|olay2 =
|olay_tarihi2 =
|olay3 =
|olay_tarihi3 =
|olay4 =
|olay_tarihi4 =
|öncel1 = Moğol İmparatorluğu
|bayrak_öncel1 = Flag of the Mongol Empire.svg
|resim_öncel1 =
|öncel2 =
|bayrak_öncel2 =
|öncel3 =
|bayrak_öncel3 =
|öncel4 =
|bayrak_öncel4 =
|öncel5 =
|bayrak_öncel5 =
|ardıl1 = Doğu Çağatay Hanlığı
|bayrak_ardıl1 =
|resim_ardıl1 =
|ardıl2 = Batı Çağatay Hanlığı
|bayrak_ardıl2 =
|ardıl3 = Büyük Timur İmparatorluğu
|bayrak_ardıl3 = Timurid.svg‎
|ardıl4 =
|bayrak_ardıl4 =
|ardıl5 =
|bayrak_ardıl5 =

|bayrak = Flag of Chagatai khanate.svg
|bayrak_altyazısı =
|bayrak_bağlantısı =
|bayrak_türü =

|arma =
|arma_altyazısı =
|arma_bağlantısı =
|sembol_türü =

|harita = Chagatai Khanate map en.svg
|harita_altyazısı =

|başkent = [[Almalık]], [[Karşi]]
|sürgündeki_başkent =
|latd = |latm = |latNS = |longd = |longm = |longEW =

|slogan =
|ulusal_marş =
|yaygın_diller = [[Türk lehçeleri|Türkçe]]<ref name="https://books.google.se/books?id=rUUpCwAAQBAJ&pg=PA156&lpg=PA156&dq=chagatai+khanate+turkic+language&source=bl&ots=yIu5JxAr-6&sig=_RO3AwTgOWkc4YO4gFKmXqNz_34&hl=sv&sa=X&sqi=2&ved=0ahUKEwiEiuDsjMTPAhWIDCwKHaHEBqMQ6AEIXzAH#v=onepage&q=chagatai%20khanate%20turkic%20language&f=false">{{cite book|last1=Zsuzsanna Gulácsi|title=Mani's Pictures: The Didactic Images of the Manichaeans from Sasanian...|date=2015|page=156}}</ref><ref name="https://books.google.se/books?id=jCpncXFzoFgC&pg=PA29&lpg=PA29&dq=chagatai+khanate+turkic+language&source=bl&ots=aQ0oXtCo5D&sig=W-s2jZjnj_mN0eoBMivrTgSyPaY&hl=sv&sa=X&sqi=2&ved=0ahUKEwiEiuDsjMTPAhWIDCwKHaHEBqMQ6AEIbDAJ#v=onepage&q=chagatai%20khanate%20turkic%20language&f=false">{{cite book|last1=Hyun Jin Kim|title=The Huns, Rome and the Birth of Europe|date=2013|pages=29}}</ref>
|din = [[Şamanizm]], [[Budizm]], [[Müslümanlık]]
|para_birimi = dirhem, dinar ve [[Kebek]]

|yönetici1 = [[Çağatay Han]]
|yönetici2 =
|yönetici3 =
|yönetici4 =
|yönetici_yılları1 = 1225-1242
|yönetici_yılları2 =
|yönetici_yılları3 =
|yönetici_yılları4 =
|yönetici_unvanı = Han
|vekil1 =
|vekil2 =
|vekil3 =
|vekil4 =
|vekil_yılları1 =
|vekil_yılları2 =
|vekil_yılları3 =
|vekil_yılları4 =
|vekil_unvanı =

|yasama_organı =
|meclis1 =
|meclis_türü1 =
|meclis2 =
|meclis_türü2 =

|istatistik_yılı1 =
|yüzölçümü1 =
|nüfus1 =
|istatistik_yılı2 =
|yüzölçümü2 =
|nüfus2 =
|istatistik_yılı3 =
|yüzölçümü3 =
|nüfus3 =
|istatistik_yılı4 =
|yüzölçümü4 =
|nüfus4 =
|istatistik_yılı5 =
|yüzölçümü5 =
|nüfus5 =
|günümüzdeki_durumu =
|dipnotlar =
}}{{Moğol tarihi}}{{Türk tarihi}}
'''Çağatay Hanlığı''', [[Moğol]] [[hükümdar]]ı [[Cengiz Han]]’ın oğullarından [[Çağatay Han]]’ın adını taşıyan [[Türk]]leşmiş [[Moğol]] [[devlet]]idir.

Cengiz Han ölmeden önce topraklarını oğulları arasında paylaştırmıştı. Yıktıkları [[Kara Hıtay]]'ın toprakları olan [[Kaşgar]] civarı ile [[Maveraünnehir]]'in büyük bölümünü Çağatay’a vermişti. Çağatay'ın bu topraklarda 1227’de kurduğu devlet 1370’e değin varlığın sürdürdü. Çağatay Han, önce ağabeyi [[Cuci Han]] ve ardından babası ölünce hanedanın en yaşlı üyesi oldu. Buna karşın kardeşi [[Ögeday]]’in [[kağan]] (büyük han) olmasına karşı çıkmadı ve topraklarını ona bağlı kalarak yönetti.

Çağatay Han'ın 1241'de ölümünden sonra Çağatay Hanlığı merkezi Moğol devletine karşı mücadeleye girişti. Çağatay'ın torunu [[Algu]], [[Kubilay Han]] ile [[Arik Böge]] arasındaki taht mücadelesinin yol açtığı iktidar boşluğundan yararlanarak [[Harezmşahlar]], Batı Türkistan ve Afganistan'ı da sınırlarına kattı. 1266’da tahta çıkan [[Mübarekşah]], [[İslam]] dinini kabul eden ilk Çağatay hanı oldu. Ondan önceki Çağatay hükümdarları [[Şamanizm]] inancını benimsiyorlardı.

Çağatay Hanlığı en parlak dönemini [[Kebek Han]]’ın yönetiminde (1318-26) yaşadı. Kebek Han göçebe hayatını bırakıp Karesi'de sarayı yaptırarak yerleşmiş, Çağatay ekonomisi gelişmiş ve ilk Çağatay parası [[Kebek]]<ref>[http://www.mongoliancoins.com/pictures_popup.php?images/Coins_of_mongol_Empire/CH.kibak_671.jpg Chaghatayid coins]</ref> i basıldı. Bu yerleşme ve şehirlileşme ile birlikte din açısından İslamlaşma ve dil açısından Türkleşme yaşanmıştır. Ancak bu durum boylar arasındaki siyasi çatışmanın sebebi yaratılmıştır.

Aslında Çağatay Han döneminde İslam'ın dinî alışkanlıkları yasaklanmıştır. Fakat [[Kara Hülâgu]]'den sonraki Hanlar [[Orta Asya]]'nın çoğunluğunu oluşturan [[müslümanlar]]a barışık davranmaya başlamıştır. [[Mübarek Şah]] müslüman olduysa da kendisinden sonraki Hanlar Kebek Han'a kadar [[Budist]] idi. Moğol Hanların ciddi İslamlaşması ise [[Tarmaşirin]]'nin İslam'ı kabul etmesinden sonra yaşanmıştır.

Bu dönemde Maveraünnehir'de oturan ve kent kültürüne alışarak Türkleşmiş Batı Çağatay Hanlığı bünyesindekiler kendineline "Çağataylı" olarak hitap etmeye başlamıştır. Bu dince İslamlaşmış dilce Türkçeleşmiş "Çağataylı"lar bazı tarihçiler tarafından [[Çağatay Türkleri]] ve kullandıkları dili de [[Çağatayca]] olarak adlandırılmaktadır.

Bu "Çağataylı"lara karşın doğuda [[İli Nehri|İli]] vadisi ve [[Tanrı Dağları|Tanrıdağı]] kuzeyinde göçebe hayvancılığını sürdürmüş boylar kendilerine "Moghul (Moğol)" olarak hitap ederek Moğol kültürününden gururu duymaya devam etmişler ve Moğolluğunu yitirmiş "Çağataylı"lara "Karaunas (Melez)" diyerek aşağılamıştır. "Çağataylı"lar ise "Moghul"lara "Çete" diyerek aşağılamıştır.

Bu durumda [[Alaaddin Tarmaşirin|Tarmaşirin]]'den sonraki Çağatay Hanlığı, Duva Han'ın oğullarının güç mücadelesinin sahnesi olmuş ve 1340'dan sonra [[Pamir Dağları]]nın doğusunu yöneten [[Doğu Çağatay Hanlığı]] ile batısını yöneten [[Batı Çağatay Hanlığı]] olmak üzere ikiye bölünmüştür.

Doğuda tahta çıkan [[Tuğluk Timur]] (1359-70) batı bölgesini ele geçirerek Çağatay topraklarını yeniden birleştirdi. Çağatay Hanlığı Altıshahr<ref>''Altıshahr''; güney Sincan'da [[Hotan]], [[Yarkent]], [[Yengisar|Yengihisar]], [[Kaşgar]], [[Aksu]], ve [[Uçturfan İlçesi|Uçturfan]]'dan oluşan altı şehirler.</ref> ([[Yarkand Hanlığı]]), Moghulistan ve Uyguristan gibi üç bölgeden oluşmuştur.

Bu sırada Doğu Çağatay kökenli Barlas boyundan [[Timur]], hanlık için bir tehlike olarak belirmeye başlamıştı. Çağatay Hanlığı’na bağlı Semerkant emirinin hizmetinde bulunan Timur, önce [[Semerkant]]’ı, sonra Çağatay topraklarını ele geçirdi.

Çağatay Hanlığı böylece yıkılmasına karşın, Çağataylılar 17. yüzyıl sonlarına kadar varlıklarını sürdürdüler.

== Notlar ==
{{Kaynakça}}
== Kaynakça ==
* Svat Soucek, ''A History of Inner Asia'', Cambridge University Press (Februar 2000) ISBN 978-0-521-65704-4 {{en}}

== Ayrıca bakınız ==
* [[Çağatay Hanlar listesi]]
* [[Doğu Çağatay Hanlığı|Doğu Çağatay (Moğolistan) Hanlığı]]: (1347-1508)
* [[Yarkand Hanlığı|Yarkand (Kaşgar) Hanlığı]]: (1514-1680)

{{tarih-taslak}}

[[Kategori:Çağatay Hanlığı| ]]

Çağatay Hanlığı - Değişiklik geçmişi

Admin: Yeni sayfa: "{{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Tschagatai-UlusKhanat Cayatai |tam_adı = Çağatay Hanlığı |yaygın_adı = |stat..."

Admin: Yeni sayfa: "{{Eski ülke bilgi kutusu |kendi_dilindeki_adı = Tschagatai-Ulus
Khanat Cayatai |tam_adı = Çağatay Hanlığı |yaygın_adı = |stat..."